Domniemywamy się domniemywać czyli w skrócie na temat zasady domniemania.
Aspekt życiowy-faktyczny
Nie zawsze zdajemy sobie z tego sprawę ale nasze życie w większości spraw opiera się na domysłach lub przypuszczeniach. Każdego dnia domyślamy się różnych spraw, rozwiązań, snujemy pewne przypuszczenia. Zasada ta odczuwalna jest w sposób szczególny przez osoby o względnie dużej wrażliwości i rozwiniętej intuicji. Powiązane zdarzenia, weryfikowalne empirycznie niekiedy podyktowane są udawadnianiem pewnych kwestii , rozumowaniem konsekwencji, które MOGĄ wystąpić na skutek pewnych okoliczności. Powołam się na przykład : Jeżeli podczas jazdy samochodem kierowca nie zachowa należytej uwagi to domniemywam , że konsekwencją może być niepożądany wypadek.
Aspekt prawny
Prawo jak większość z nas wie wiąże się z pewnymi nakazami, przepisami. Domniemanie w tej kategorii dotyczy pewnych założeń i przypuszczeń, które wynikają z normy prawnej.
Istotnym spostrzeżeniem jest zwrócenie uwagi, że zasada domniemania ma swoje podłoże już w prawie rzymskim. Fundamentalnym stwierdzeniem są słowa rzymianina Arystotelesa ((384–322 r. p.n.e.)” „Każdy z nas wolałby raczej uwolnić winnego, niż skazać niewinnego… Wolelibyśmy bowiem uznać każdego raczej za niewinnego, nawet jeśli stawiane zarzuty były prawdziwe, niż skazać go, gdyby prawdziwe nie były. W razie wątpliwości trzeba wybrać to, co naraża na mniejszy błąd”
„Idea okazywania łagodności wobec oskarżonego, któremu nie dowiedziono winy w sposób niezbity, nieobca była również prawnikom średniowiecznym. Tym razem jednak u jej źródeł leżały wartości czysto chrześcijańskie, jak łagodność, miłosierdzie oraz wiara w sprawiedliwość bożą. „Jest rzeczą haniebną i niebezpieczną skazywać kogoś jedynie w oparciu o podejrzenia. W razie wątpliwości wyrok skazujący należy zostawić Bogu” – czytamy w kapitularzu Karola Wielkiego. Podobnie w powstałym około 1010 r. „Dekrecie Burcharda z Wormacji” powiedziano: „Niech nikt nie będzie określany mianem winnego przed wydaniem wyroku. Sędzia badający sprawę karną, przed ogłoszeniem ostatecznej sentencji, niech nie bierze pod uwagę niczego, do czego nie przyznał się sam oskarżony lub co nie zostało dowiedzione zeznaniami wiarygodnych świadków”.( https://www.edukacjaprawnicza.pl/in-dubio-pro-reo/)
Definicja głosi że domniemanie jest to zasada zgodnie z którą osoba oskarżona pozostaje niewinna w świetle postawionych jej zarzutów dopóki nie zostanie jej bezwzględnie udowodniona wina i nie zapadnie w jej sprawie wyrok sądowy.
W prawie kierując się tą zasadą przyjmuje się fakty za już stwierdzone tak właśnie jest w przypadku domniemania niewinności. Przesłanka potwierdzająca niewinność dokonanego czynu, pozostawia jeszcze poparcie okoliczności dowodam jest to tak zwane domniemanie formalnei.
Domniemanie zwłaszcza tzw. domniemanie dobrej wiary ( uwierzenie komuś na tzw. słowo, czy ładne oczy) może być wzruszone ( obalone) mocniejszym przeciwnym dowodem. Przeciwiństwem jest domniemanie niewzruszalne czyli nasze dowody są na tyle silne i mocne , że nie posostawiają żadnych wątpliwości co do naszej niewinności.
Katalog unormowanych zasad domniemania odnajdujemy w kilka ustawach prawnych w :
- ustawie zasadniczej z z dnia 2 kwietnia 1997 r Konstytucji RP
Artykuł 42 ust. 3 wskazuje, że „każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu.”
Poziom Konstytucyjny zasady sprawia, że dopóki nie zostanie udowodniona wina i nie zapadnie w sprawie prawomocny wyrok podmiotom , osobom, czy tez innym uczestnikom postępowania przypisuje się niewinność . Kontrowersja tej zasady dotyczy stwierdzenia zachowania konstytucyjnej niewinności jeżeli sprawca został przyłapany na dokonaniu czynu zabronionego przez prawo i wszystkie dowody świadczą przeciwko niemu, przecież ustawa zasadnicza nie zakłada wykroczeń. - w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego
Na podstawie art. 5 § 1 kpk „oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego.”
W § 2 tego samego artykułu odnajdujemy istotny zapis „oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem, a niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego”. To rozstrzygnięcie ma także swoje źródło w prawie rzymskim zgodnie z sentencją „in dubio pro reo”- w razie wątpliwości wyrok wydaje się na korzyść oskarżonego. W istocie prawnym oznacza to , że w pozostające w sprawie wątpliwościach, których nie da się udowodnić rozstrzygnięcie każdorazowo wydaje się na korzyść oskarżonego. - w prawie międzynarodowym, zasada domniemania niewinności funkcjonuje w przepisach większości państw demokratycznych i jej proces funkcjonowania jest tożsamy z polskim prawem czyli zasada domniemania ma taką samą wartość jak w większości innym krajach. W prawie międzynarodowym oparta jest zasadniczymi aktami: – Europejską Konwencję Praw Człowieka -art. 48 w odniesieniu art. 6 ust. 2 i 3- „2. Każdego oskarżonego o popełnienie czynu zagrożonego karą uważa się za niewinnego do czasu udowodnienia mu winy zgodnie z ustawą.
- Każdy oskarżony o popełnienie czynu zagrożonego karą ma co najmniej prawo do:
a) niezwłocznego otrzymania szczegółowej informacji w języku dla niego zrozumiałym o istocie i przyczynie skierowanego przeciwko niemu oskarżenia;
b) posiadania odpowiedniego czasu i możliwości do przygotowania obrony;
c) bronienia się osobiście lub przez ustanowionego przez siebie obrońcę, a jeśli nie ma wystarczających środków na pokrycie kosztów obrony – do bezpłatnego korzystania z pomocy obrońcy wyznaczonego z urzędu, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości;
d) przesłuchania lub spowodowania przesłuchania świadków oskarżenia oraz żądania obecności i przesłuchania świadków obrony na takich samych warunkach jak świadków oskarżenia;
e) korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza, jeżeli nie rozumie lub nie mówi językiem używanym w sądzie.`.
Zgodnie z artykułem 52 ustęp 3 prawo to ma takie samo znaczenie i zakres jak prawo zagwarantowane przez europejską Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
-Deklarację Praw Człowieka (Paryż, 10 XII 1948).